Satın alma ve işbirliği sözleşmelerine eklenen kurallar
Şirketler Kanun ve Direktiften kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmek için satın alma veya işbirliği sözleşmelerine ek kurallar koyacaklardır. Özellikle tedarikçileri ve alt tedarikçileri özen yükümlülüğüne uyma ve Kanun veya Direktife bağlı kalma konusunda bağlayıcı kurallar getireceklerdir.
Rücu şartları: cezayı kim taşır?
Bu anlamda bir diğer beklenen, tedarikçilerin veya iş ilişkisi içerisinde olup da Kanun veya Direktifin uygulama alanına doğrudan dahil olmayan iş ortaklarının ihlalleri nedeniyle ceza ödemek durumunda kalınması haline ilişkin olarak, sözleşmelere rücu şartları getirilecek olmasıdır.
Komisyonun örnek sözleşme hükümleri
Direktif ayrıca, AB Komisyonu tarafından şirketlerin gönüllü olarak kullanabileceği örnek sözleşme hükümlerine ilişkin rehber hazırlanmasını öngörmektedir.
İlk adım: sözleşme envanteri
Uygulamada bu düzenlemelerin ilk adımı bir sözleşme envanteridir: hangi tedarikçiyle hangi sözleşmenin yürürlükte olduğu, sürelerin ne zaman dolduğu ve hangi metinlerde özen yükümlülüğüne ilişkin hiçbir hükmün bulunmadığı tespit edilmelidir.
Yeni sözleşmelerde beklenen tipik hükümler
Yeni sözleşmelere eklenmesi beklenen tipik hükümler şunlardır: tedarikçinin insan hakları ve çevre standartlarına uyum taahhüdü, davranış kodeksinin sözleşme eki hâline getirilmesi, bilgi ve belge verme yükümlülükleri, yerinde denetim hakları, ihlal hâlinde önce iyileştirme talep etme, ağır ihlallerde fesih imkânı ile cezai şart ve rücu düzenlemeleri.
Alt tedarikçilere aktarımda ölçü
Bu hükümlerin ölçüsüz biçimde alt tedarikçilere aktarılması ise ayrı bir risk doğurur: küçük tedarikçilerin taşıyamayacağı taahhütler, kâğıt üzerinde uyum görüntüsü yaratsa da gerçek riski azaltmaz. Dengeli bir tedarikçi sözleşme mimarisi, taahhütleri tedarikçinin ölçeğine ve risk profiline göre kademelendirir. Kanun’un 1 Ocak 2023’ten bu yana yürürlükte olması nedeniyle, sözleşme yenileme dönemini bekleyen şirketlerin standart ek protokol metinlerini hazır tutması süreci önemli ölçüde hızlandırır.
İmzadan önce sorulacak dört soru
Türk tedarikçiler bu düzenlemelerle çoğu zaman kendi metinlerini yazarken değil, Alman veya Avrupalı müşterilerinden gelen hazır bir ek protokolü imzalarken karşılaşır. İmzadan önce dört başlığın okunması yerinde olur: denetim hakkının kapsamı ve masrafının kime ait olduğu; fesih ile cezai şartın hangi somut olaya bağlandığı; alt tedarikçilere aktarılması istenen taahhütlerin kendi zincirinize gerçekten aktarılabilir olup olmadığı; ve paylaşılması istenen bilgi ve belgelerin gizlilik ile kişisel verilerin korunması bakımından nasıl güvence altına alındığı. Bu başlıkların tamamı müzakereye açıktır; sessizce imzalanan bir ek ise sonraki yıllarda taşınması güç bir yük bırakır.
Sözleşme çalışmasını sıraya koymak
Envanter tamamlandığında bütün sözleşmeleri aynı anda açmak gerekmez. Uygulamada işleyen sıra; ciro ve risk bakımından en ağır müşteri sözleşmeleriyle başlamak, ardından yenileme tarihi yaklaşan metinleri ele almak ve kalan sözleşmeleri standart bir ek protokol metniyle kademeli olarak güncellemektir. Aynı metin setinin kendi tedarikçilerinize doğru da hazırlanması, aynı taahhüdü iki farklı biçimde vermenizi önler. Komisyonun hazırlaması öngörülen örnek hükümler yayımlandığında hazır metinlerinizi bunlarla karşılaştırmak, çalışmaya sıfırdan başlamaktan çok daha hızlıdır (Temmuz 2026 itibarıyla).
