Elverişli ve etkin bir risk yönetimi şartı
Şirketler, özen yükümlülüğünün yerine getirilmesi için elverişli ve etkin bir risk yönetimi tesis etmek zorundadırlar (madde 3 fıkra 1). Risk yönetimi, elverişli önlemler vasıtasıyla ilgili işin tüm aşamalarında sağlanmalıdır.
Hangi tedbirler etkili sayılır?
Şirketin tedarik zinciri içerisinde Kanun’da sayılı risklere veya ihlallere neden olması veya katkıda bulunması durumunda, insan haklarına yönelik ve çevresel risklerin belirlenmesini ve en aza indirilmesini ve ayrıca insan hakları veya çevresel yükümlülük ihlallerinin önlenmesini, sona ermesini veya bunların oranının en aza indirilmesini mümkün kılan tedbirler, özen yükümlülüğünün yerine getirilmesinde etkili tedbirler olarak kabul edilir.
İnsan hakları sorumlusu ve yönetime raporlama
Şirket, bir insan hakları sorumlusu tayin ederek, şirket içinde risk yönetiminin denetlenmesinden kimin sorumlu olduğunun belirlenmesini sağlamakla yükümlüdür. Yönetim, sorumlu kişi veya kişilerin çalışmaları hakkında düzenli olarak yılda en az bir kez bilgi edinmek zorundadır.
Menfaat sahiplerinin gözetilmesi ve risk planı
Şirket risk yönetim sisteminin kurulması ve uygulanmasında, çalışanlarının, tedarik zincirindeki çalışanların ve şirketin ekonomik faaliyeti aracılığıyla veya kendi tedarik zincirlerindeki bir şirketin ekonomik faaliyeti aracılığıyla korunan hukuki bir konumdan herhangi bir şekilde doğrudan etkilenebilecek kişilerin menfaatlerini gerektiği gibi dikkate almakla yükümlüdür.
Bu nedenle hem Kanun hem de Direktif, kapsam içerisinde olan tüm şirketlerden özen yükümlülüğüne ilişkin bir risk planı yapmalarını aramakta ve istemektedir.
Uygulamada ilk adımlar
Uygulamada risk yönetiminin tesisi, sıfırdan bir sistem kurmaktan çok mevcut yönetim süreçlerine yeni bir katman eklemek anlamına gelir. Satın alma, kalite ve uyum birimlerinin hâlihazırda yürüttüğü tedarikçi değerlendirmeleri, insan hakları ve çevre riskleri bakımından genişletilmeli; sorumlu kişiye bu birimlerden bilgi akışını sağlayacak açık bir yetki tanımı verilmelidir. Yönetimin yılda en az bir kez bilgilendirilmesi şartı, yazılı ve tarihli bir raporlama takvimiyle belgelenmelidir; denetim makamına karşı ispat, ancak bu kayıtlarla mümkün olur.
Türk tedarikçiler için anlamı
Kanun’un 1 Ocak 2023’ten bu yana yürürlükte olması nedeniyle, risk yönetiminin kurulmuş ve en az bir kez işletilmiş olması gerekir. Aynı hazırlık, Alman müşterilerin sözleşme yoluyla beklentilerini ileteceği Türk tedarikçiler için de geçerlidir; tedarik zinciri özen yükümlülüğü alanında erken atılan adımlar, ticari ilişkinin sürekliliğini güvence altına alır.
