Ormansızlaşmanın Önlenmesi Tüzüğü (EUDR)

Genel bakış

Ormansızlaşmanın Önlenmesi Tüzüğü (EUDR), belirli emtiaların ve bunlardan türeyen ürünlerin AB pazarına sürülmesini ya da AB’den ihraç edilmesini, ormansızlaşmaya yol açmamış olmaları koşuluna bağlar. Dayanak, 31.05.2023 tarihli (AB) 2023/1115 sayılı Tüzüktür (ABl. L 150, 09.06.2023).

Tüzük yürürlüktedir ancak henüz uygulanmamaktadır. Uygulama takvimi iki kez ertelenmiş, son olarak 19.12.2025 tarihli (AB) 2025/2650 sayılı Tüzükle güncellenmiştir; bu değişiklik 03.01.2026’da yürürlüğe girmiştir. Türkçe kaynakların bir bölümü hâlâ eski tarihleri (30 Aralık 2025 / 30 Haziran 2026) yazmaktadır; geçerli tarihler 30.12.2026 ve 30.06.2027’dir.

Kapsam ve ürünler

Tüzük yedi emtiayı kapsar: sığır, kakao, kahve, palm yağı, kauçuk, soya ve odun. Kapsam bunlarla sınırlı değildir; Ek I’de CN kodlarıyla listelenen türev ürünler de dâhildir — deri, çikolata, mobilya, kâğıt, basılı kitaplar ve lastik bunların başında gelir. Ek I’de bir kodun başındaki “ex” işareti, o kodun yalnızca bir bölümünün kapsamda olduğunu gösterir; bu nedenle kapsam tespiti ürün grubu düzeyinde değil, kalem bazında yapılmalıdır.

Temel yükümlülükler

Madde 3, üç koşulun birlikte sağlanmasını arar: ürünün ormansızlaşmadan arındırılmış olması, üretildiği ülkenin mevzuatına uygun üretilmiş olması ve bir özen beyanıyla kapsanması. Kesim tarihi 31.12.2020’dir. Madde 9 uyarınca operatör, her üretim parselinin geolokasyon koordinatlarını ve üretim tarih aralığını toplar; Madde 10 risk değerlendirmesini, Madde 11 ise riskin ihmal edilebilir düzeyde olmadığı hâllerde risk azaltmayı düzenler. Özen beyanı, ürün pazara sürülmeden veya ihraç edilmeden önce AB Bilgi Sistemi üzerinden verilir. Madde 13, düşük riskli ülkelerden gelen ürünler için basitleştirilmiş özen yükümlülüğü öngörür: bu hâlde yalnızca bilgi toplama aranır, risk değerlendirmesi ve azaltma adımları uygulanmaz.

Uygulama takvimi

Güncel takvim dört kademelidir: büyük ve orta ölçekli operatörler ile tacirler için 30.12.2026; AB Kereste Tüzüğü kapsamında hâlihazırda yükümlü olan mikro ve küçük operatörler için yine 30.12.2026; mikro ve küçük işletmeler ile gerçek kişiler için 30.06.2027; Ek I’e yeni eklenecek ürünler için ise 30.12.2027. Son kademe, aşağıda açıklanan delege tasarrufun denetim sürecinden geçmesine bağlıdır.

Türk şirketlerine etkisi

Yükümlülük Türk satıcıda değil, ürünü AB pazarına süren operatördedir — pratikte AB’li ithalatçı veya alıcı. Ancak operatör, yukarı akıştan veri almadan uyum sağlayamaz; bu nedenle talep sözleşme yoluyla Türk tedarikçiye iner. Türkiye’de maruziyet mobilya, ahşap ve ahşap ürünleri, kâğıt ve basılı ürünler, deri eşya, kauçuk ürünleri ile çikolata ve kakao müstahzarlarında yoğunlaşır.

Hazırlık dört adımdadır: ürünlerin Ek I’de yer alıp almadığının CN kodu bazında tespiti; menşe parsellere ilişkin geolokasyon ve poligon verisinin toplanması — en zor kısım, kereste veya kakaonun tüccar üzerinden alındığı hâllerdir; hasat ülkesinde yasal üretimin belgelenmesi; ve 31.12.2020 kesim tarihinin kanıtlanması. Bu dört başlığı besleyen veri akışının AB müşterisiyle imzalanacak sözleşmeye bağlanması, 30.12.2026 öncesinde tamamlanması gereken işin çekirdeğidir.

Sadeleştirmeler ve kabul edilen delege tasarruf

(AB) 2025/2650 sayılı Tüzük yükü belirgin biçimde hafifletmiştir: yükümlülükleri tacirlerle uyumlanmış yeni bir “aşağı akış operatörü” kategorisi kurulmuş, yalnızca hâlihazırda uyumlu girdileri kullanan bu aktörler için özen doğrulaması aranmamıştır. Referans numaralarını yalnızca ilk aşağı akış operatörü veya tacir toplar; özen beyanı ürün başına bir kez verilir, yıllık olarak yenilenmez. Mikro ve küçük birincil operatörler için bir defalık basitleştirilmiş beyan getirilmiş, belirli küçük üreticilerde geolokasyon yerine posta adresi kabul edilmiştir.

04.05.2026’da Komisyon sadeleştirme değerlendirme raporunu, güncellenmiş Rehber ve SSS metinlerini, ürün kapsamına ilişkin bir delege tasarruf taslağını ve Bilgi Sistemine ilişkin bir uygulama tasarrufu taslağını yayımlamıştır; öngörü, yıllık uyum maliyetlerinin ilk EUDR’ye kıyasla yaklaşık %75 azalmasıdır. Haziran 2026’da Bilgi Sistemi yeniden devreye alınmış, 13.07.2026’da Komisyon delege tasarrufu ve uygulama tasarrufunu resmen kabul etmiştir.

Ancak delege tasarruf henüz yürürlükte değildir. Avrupa Parlamentosu ve Konsey önünde iki aylık (dört aya uzatılabilen) bir denetim süreci işlemektedir; bu süreçte iki kurum tasarrufu yalnızca veto edebilir, değiştiremez. İtiraz gelmezse tasarruf ABl.’de yayımlanır ve yeni eklenen ürünler 30.12.2027’den itibaren uygulanır. Tasarruf, sığır derileri ve deriyi, sırt geçirilmiş lastikleri, ekim amaçlı soya tohumunu, vulkanize kauçuk taşıma ve transmisyon bantlarını, uçak ve motorlu taşıt koltuklarını kapsam dışına çıkarır; buna karşılık çözünebilir kahve ile kahve ekstrelerini, sabunlar dâhil belirli palm yağı türevlerini ve dondurulmuş sığır dillerini ekler. Atık, kullanılmış ve ikinci el ürünler, numuneler, her tür malzemeden ambalaj (yeniden kullanılabilir ambalaj dâhil), tanıtım materyali ve yazışmalar açıkça kapsam dışıdır. Derinin ve taşıt koltuklarının çıkarılması Türk deri ve otomotiv yan sanayi ihracatçıları için maddi bir rahatlamadır — ancak yalnızca denetim süreci sonuçlandığında. O zamana kadar yürürlükteki Ek I geçerlidir ve buna göre hazırlanmak gerekir.

Uyumsuzluğun sonucu

Tüzük, üç koşulu birlikte sağlamayan ürünün AB pazarına sürülmesini veya AB’den ihraç edilmesini yasaklar. Denetim ve yaptırımın muhatabı, üye devlet yetkili makamları karşısında operatördür. Türk satıcı bakımından sonuç hukuki olmaktan çok ticaridir: özen beyanı verilemeyen sevkiyat alıcı nezdinde durur, veri sağlayamayan tedarikçi listeden düşer. Bu nedenle veri akışını 30.12.2026’dan önce sözleşmeye bağlamak, uyumun asıl aracıdır.

İlgili içerik

EUDR’yi aynı veri talebini doğuran CSDDD ve LkSG kayıtlarıyla birlikte okumak, tek bir tedarikçi dosyası kurmayı kolaylaştırır. Uygulama adımlarını tedarik zinciri özen yükümlülüğü çalışma alanımızda, bütünsel yaklaşımı ESG ve Sürdürülebilirlik odağımızda ele alıyoruz.

Yürürlük & değişiklik geçmişi

• 30.06.2027

  Küçük işletmeler kapsama girer

  Mikro ve küçük işletmeler ile gerçek kişiler için uygulama bu tarihte başlar.

• 30.12.2026

  Uygulama başlar

  Büyük ve orta ölçekli operatörler ile tacirler için yükümlülükler bu tarihte devreye girer.

• 13.07.2026

  Delege tasarruf kabul edildi

  Komisyon ürün kapsamına ilişkin delege tasarrufu kabul etti; tasarruf denetim sürecindedir, henüz yürürlükte değildir.

• 03.01.2026

  Sadeleştirme yürürlükte

  (AB) 2025/2650 sayılı Tüzük ile takvim ertelendi ve özen yükümlülüğü sadeleştirildi.