Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM)

Genel bakış

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM; uluslararası kısaltmasıyla CBAM), AB’ye ithal edilen belirli ürünlerin üretiminde ortaya çıkan sera gazı emisyonlarını fiyatlandırır. Mekanizma bir vergi değildir: ithalatçının satın alıp teslim ettiği sertifikalara dayanır ve AB Emisyon Ticareti Sistemi kapsamındaki üreticilerle ithal ürünler arasındaki karbon maliyeti farkını kapatmayı amaçlar.

Dayanak, (AB) 2023/956 sayılı Tüzüktür (ABl. L 130, 16.05.2023). 01.10.2023–31.12.2025 arasındaki geçiş döneminde yalnızca raporlama aranmış; 01.01.2026 itibarıyla kesin dönem başlamıştır. Rejim, 08.10.2025 tarihli (AB) 2025/2083 sayılı “Omnibus I” Tüzüğüyle sadeleştirilmiş, değişiklikler 20.10.2025’te yürürlüğe girmiştir.

Kapsam ve eşikler

Kapsam altı sektörle sınırlıdır: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen. Omnibus I ile çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre için ithalatçı başına takvim yılında 50 ton net ağırlık tutarında bir de minimis eşiği getirilmiştir. Eşik, ilgili tüm CN kodları toplanarak ve ithalatçı bazında hesaplanır; kaç dolaylı gümrük temsilcisi kullanıldığı sonucu değiştirmez. Elektrik ve hidrojende de minimis yoktur; yükümlülük ilk ithalattan itibaren doğar. Komisyon, bu eşikle ithalatçıların yaklaşık %90’ının kapsam dışında kalacağını, buna karşılık emisyonların yaklaşık %99’unun kapsanmaya devam edeceğini öngörmektedir.

Temel yükümlülükler

Kesin dönemde ithalat yalnızca yetkili SKDM beyan sahibi statüsüyle yapılabilir; 31.03.2026 tarihine kadar yetkilendirme başvurusunda bulunmuş ithalatçılar geçici olarak ithalata devam edebilmiştir (TARIC Y238). Beyan sahibi, gömülü emisyonları gerçek doğrulanmış değerlerle veya Komisyonun varsayılan değerleriyle belirler. Akredite doğrulayıcı denetimi yalnızca gerçek değerlerin kullanıldığı hâllerde zorunludur ve üretim tesisinde fiziki saha ziyareti gerektirir. Omnibus I ile yıllık beyan ve sertifika teslim tarihi 31 Mayıs’tan 30 Eylül’e alınmış, çeyreklik sertifika bulundurma oranı %80’den %50’ye indirilmiştir.

Üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatı için indirim yapılabilir; ancak bu fiyatın fiilen ödenmiş ve hukuken bağlayıcı olması gerekir — gönüllü karbon kredileri ve şirket içi karbon fiyatlandırması indirim doğurmaz. Teslim edilecek sertifika miktarı ayrıca SKDM katsayısıyla azaltılır: 2026 için %2,5, 2027 %5, 2028 %10, 2029 %22,5, 2030 %48,5 ve 2034’te %100. Yani 2026’nın nakit etkisi sınırlıdır; asıl eşik 2029–2030’dan itibaren gelir. Alman emisyon ticareti otoritesi DEHSt’in yayımladığı veriye göre 2026 ilk çeyreğine ilişkin sertifika fiyatı 07.04.2026’da 75,36 avro olarak açıklanmıştır.

Türk şirketlerine etkisi

Hukuki yükümlülük Türk üreticide değil, AB’de kurulu ithalatçıdadır; Türk ihracatçı mekanizmanın doğrudan muhatabı değildir. Etki sözleşme yoluyla gelir: AB’li alıcı, gömülü emisyon verisini, doğrulama belgelerini ve çoğu zaman veri doğruluğuna ilişkin garanti ve tazminat taahhütlerini satın alma sözleşmesine yazar. Pratik hazırlık dört adımdan oluşur: tesis bazında gömülü emisyon hesabının öncül girdiler dâhil çıkarılması; verilerin AB müşterisine aktarılmasını ve varsayılan değerler yerine gerçek değerlerin kullanılmasını sağlayan O3CI portalına gönüllü kayıt; Türkiye’de fiilen ödenen bir karbon fiyatı varsa bunun belgelenmesi; ve sözleşmedeki veri hükümlerinin orantılı biçimde müzakere edilmesi.

Zamanlama bakımından tek gerçek darboğaz doğrulama kapasitesidir. Akredite doğrulayıcıların Sicile kaydı 01.09.2026’da açılır ve aynı doğrulayıcı havuzunun Eylül 2027’ye kadar Türkiye, Çin, Hindistan, BAE ve Mısır’daki binlerce tesisi karşılaması beklenir. Doğrulayıcı seçimi ve zorunlu saha ziyaretinin takvime bağlanması bu nedenle beklemeye gelmez.

Türkiye tarafında hukuki zemin kurulmaktadır: 7552 sayılı İklim Kanunu 09.07.2025 tarihli Resmî Gazetede yayımlanarak ulusal emisyon ticareti sisteminin dayanağını oluşturmuştur. Kanun, yılda 50.000 tCO₂ üzerinde emisyon yapan tesisleri (elektrik, çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, seramik, kimya ve rafineri) kapsayan bir pilot dönem ile 2028–2030 ve 2031–2035 dönemleri için bağlayıcı uyum yükümlülüğü öngörür. Türkiye’de fiilen ödenen bir karbon fiyatı doğana kadar Türk ihracatçı SKDM maliyetini brüt olarak taşır.

Öneri aşamasındaki genişletme

Komisyon 17.12.2025’te, kapsamın demir-çelik ve alüminyum türevi alt ürünlere 01.01.2028’den itibaren genişletilmesini önermiştir. Konsey 12.06.2026’da yaklaşık 180 alt ürün kodunu (makine, taşıt aksamı, beyaz eşya, metal işleme ürünleri, inşaat ekipmanı) kapsayan genel yaklaşımını benimsemiş; Avrupa Parlamentosunun ENVI Komitesi 06.07.2026’da yol gösterici oylamasını yapmıştır. Genel Kurul oylamasının Eylül 2026’da yapılması, Konseyin ise nihai anlaşmayı 2026 sonundan önce hedeflediği bildirilmektedir. Bu düzenleme bir öneridir; henüz kabul edilmemiş ve yürürlüğe girmemiştir (Temmuz 2026 itibarıyla). Kabul edilmesi hâlinde, bugün kapsam dışında olan Türk beyaz eşya, otomotiv yan sanayi ve makine ihracatçıları için kapsam maddi ölçüde genişleyecektir; bu nedenle takip edilmesi gereken bir dosyadır.

Yaptırımlar

Yaptırım rejimi ithalatçı üzerinde işler. De minimis eşiğinin altında kalmak amacıyla sevkiyatların yapay biçimde bölünmesi açıkça yasaklanmış; bu tür dolanma hâlleri için ton başına 300–500 avro tutarında yaptırım öngörülmüştür. Uygulamadaki en sert sonuç ise idari para cezası değil, yetkili beyan sahibi statüsü bulunmadan ithalatın yapılamamasıdır. Türk ihracatçı bakımından risk hukuki olmaktan çok ticaridir: eksik veya doğrulanamayan emisyon verisi, alıcının varsayılan değerleri kullanmasına ve maliyetin sözleşme yoluyla geri yansıtılmasına yol açar.

İlgili içerik

Raporlama ayağı için CSRD kaydına, tedarik zincirindeki menşe ve veri taleplerinin ikinci büyük kaynağı için EUDR kaydına bakabilirsiniz. Uygulama tarafını ESG ve Sürdürülebilirlik odağımızda, sözleşmesel yansımaları ESG uyumluluğu çalışma alanımızda ele alıyoruz.

Yürürlük & değişiklik geçmişi

• 01.02.2027

  Sertifika satışları açılır

  2026 emisyonlarına karşılık gelen SKDM sertifikalarının satışı bu tarihte başlar.

• 01.09.2026

  Doğrulayıcı kaydı

  Akredite doğrulayıcı kuruluşların SKDM Siciline kaydı bu tarihte açılır.

• 01.01.2026

  Kesin dönem başladı

  Raporlamaya dayalı geçiş dönemi sona erdi; yetkili beyan sahibi statüsü zorunlu hâle geldi.

• 20.10.2025

  Omnibus I yürürlükte

  (AB) 2025/2083 sayılı Tüzük ile de minimis eşiği ve sadeleştirilmiş takvim yürürlüğe girdi.