Direktif, ürün tanımını yazılım, güncellemeler, yapay zekâ sistemleri ve dijital üretim dosyalarını içerecek biçimde genişletir; sorumluluğu üretici, ithalatçı, AB yetkili temsilcisi ve belirli hâllerde çevrim içi platformlara yayar. Mahkeme, davalıya elindeki delilleri açıklamasını emredebilir; karara uyulmaması ayıp karinesi doğurur. Tazminat kapsamına psikolojik sağlık zararı ve mesleki olmayan veri kaybı da girer. Bedensel zarar gizli kalmışsa zamanaşımı 25 yıla uzar.
Yazılım ve yapay zekâ
Bağımsız yazılım, gömülü yazılım, güncellemeler ve yapay zekâ sistemleri artık ürün sayılır; dijital üretim dosyaları da kapsamdadır.
AB ithalatçısı ve temsilcisi
İthalatçı, AB yetkili temsilcisi ve belirli hâllerde sipariş karşılama hizmeti sağlayıcısı kusursuz sorumluluk üstlenir.
Türk üreticiler
AB’de yerleşik olmayan üretici yine üreticidir; talep AB’deki halkaya yönelir ve sözleşme yoluyla üreticiye döner.
- 01Delile hazır teknik dosya tutmak; açıklama kararına uyulmaması doğrudan ayıp karinesi doğurur.
- 02Güvenlik güncellemelerini ürünün beklenen ömrü boyunca sağlamak; eksik güncelleme başlı başına ayıp sayılabilir.
- 03Tedarik sözleşmelerini 09.12.2026’dan önce gözden geçirmek; ithalatçı ve yetkili temsilciler rücu ve tazminat hükmü talep eder.
- 04Kayıt ve sigorta düzenini 25 yıllık zamanaşımı kuyruğuna göre kurmak; psikolojik zarar ve veri kaybı da teminat kapsamına girmelidir.
Genel bakış
(AB) 2024/2853 sayılı Direktif, ürün sorumluluğunda kırk yıllık 85/374/AET rejiminin yerini alır. Metin 23.10.2024’te kabul edilmiş, 18.11.2024’te AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmış ve 08.12.2024’te yürürlüğe girmiştir. Aktarım son tarihi 09.12.2026’dır (m. 22); 85/374/AET aynı tarihte yürürlükten kalkar (m. 21).
Yapay zekâ tarafında tablo nettir: Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi önerisi (COM(2022) 496) geri çekilmiştir; Komisyon kararı 16.07.2025, bildirim 06.10.2025 tarihlidir. AB’de yapay zekâya özgü bir sorumluluk rejimi yoktur; bu tür zararlar, yapay zekâ sistemlerini ürün sayan bu direktif ile uyumlaştırılmamış ulusal haksız fiil hukuku üzerinden değerlendirilir.
Kapsam ve eşikler
Ciro veya büyüklük eşiği yoktur; belirleyici olan ürünün AB pazarına sunulmasıdır. “Ürün” artık açıkça yazılımı — bağımsız, gömülü ve yapay zekâ sistemleri dahil — dijital üretim dosyalarını, elektriği ve ham maddeleri kapsar (m. 4). Ürünün işlevleri için gerekli entegre dijital hizmetler de kapsamdadır; ticari faaliyet dışında sağlanan açık kaynaklı yazılım ise kapsam dışıdır (m. 2/2).
Güvenlik açısından gerekli güncellemelerin sağlanmaması, bunlar üreticinin kontrolünde kaldığı ölçüde ürünü ayıplı hâle getirebilir; kontrol dışında yapılan esaslı değişiklik ise değişikliği yapanı üretici gibi sorumlu kılar.
Türkiye ayağı için kritik nokta
Yeni rejim yalnızca 09.12.2026’dan sonra piyasaya arz edilen ürünlere uygulanır (m. 2/1); bu tarihten önce sunulmuş ürünler 85/374/AET rejimine tabi kalır ve iki rejim yıllarca yan yana işler. Ancak bu tarihten sonra yapılan esaslı bir değişiklik veya güncelleme, eski ürünü yeni rejimin içine çeker — sahadaki ürün filonuz için güncelleme politikası artık bir sorumluluk kararıdır.
Temel yükümlülükler
Sorumluluk zinciri (m. 8) kaydın can alıcı noktasıdır: sorumluluk; üretici, ayıplı parçanın üreticisi, ithalatçı, AB yetkili temsilcisi ve — Birlik içinde bunlardan hiçbiri belirlenemiyorsa — sipariş karşılama hizmeti sağlayıcısı üzerinde doğar. Talep üzerine ilgili aktörü bir ay içinde bildirmeyen dağıtıcı kendisi sorumlu olur; çevrim içi platformlar da ürünü kendileri sağlıyormuş gibi sunduklarında veya tedarikçi bilgisini bir ay içinde açıklamadıklarında aynı kusursuz sorumlulukla karşılaşır.
Zarar gören, talebinin makul görünürlüğünü destekleyen delilleri sunduğunda mahkeme, davalıya elindeki ilgili delilleri açıklamasını emredebilir (m. 9); açıklama gerekli ve ölçülü olanla sınırlıdır ve ticari sırlar için koruma öngörülür.
Sorumluluk, ispat ve zamanaşımı
Tazmin edilebilir zarar genişledi (m. 6): ölüm ve bedensel zarar — tıbben tanınan psikolojik sağlık zararları dahil; ayıplı ürünün kendisi ve yalnızca mesleki amaçla kullanılan mallar hariç olmak üzere mala verilen zarar; ve mesleki amaçla kullanılmayan verinin yok olması veya bozulması. Salt ekonomik kayıp, özel hayatın ihlali ve ayrımcılık kapsam dışındadır.
Karineler ispat yükünü kaydırır (m. 10): davalı açıklama kararına uymazsa, ürün gerçekleşen riske karşı koruyan zorunlu ürün güvenliği gerekliliklerini ihlal ediyorsa veya zarar öngörülebilir kullanımda bariz bir arızadan doğmuşsa ayıp karine sayılır. Zarar, ayıpla tipik olarak bağdaşan türdense nedensellik de karine kabul edilir; teknik karmaşıklık ispatı aşırı güçleştiriyorsa mahkeme, bunlardan birinin muhtemel olduğunun gösterilmesiyle yetinebilir. Karinelerin tümü aksi ispatlanabilir.
Savunmalar tümüyle kaldırılmadı: geliştirme riski savunması varlığını sürdürür (m. 11/1-e). Kapanan kapı başkadır — ayıp; ilgili bir hizmetten, yazılım veya onun güncelleme ve yükseltmelerinden, güvenliği korumak için gereken güncellemenin bulunmamasından ya da esaslı bir değişiklikten kaynaklanıyor ve bu hususlar üreticinin kontrolündeyse, ayıbın piyasaya arz anında mevcut olmadığı savunmasına dayanılamaz (m. 11/2). Zamanaşımı (m. 16–17) zararın, ayıbın ve sorumlu aktörün öğrenildiği andan itibaren üç yıl, piyasaya arzdan itibaren on yıllık nihai süredir; bedensel zararın gizli kalması hâlinde süre yirmi beş yıla uzar.
Türk şirketlerine etkisi
AB’de yerleşik olmayan Türk üretici yine “üretici”dir; ancak zarar gören AB’deki halkayı — ithalatçıyı veya yetkili temsilciyi — dava eder, o da sözleşme yoluyla üreticiye döner. Bu nedenle ilk somut etki dava değil, sözleşme masasıdır: kusursuz sorumluluk üstlenen bu aktörler karşılıklı (back-to-back) rücu hükümlerini, sigorta zorunluluklarını ve delil iş birliği taahhütlerini tedarik sözleşmelerine taşımaktadır. Görüşmeleri 09.12.2026’dan önce yapın.
İkinci adım dokümantasyondur. Madde 9 ile açıklama kararına uymamaya bağlanan karine birlikte okunduğunda, zayıf bir teknik dosya doğrudan ayıp karinesine dönüşür. Tasarım, test, risk değerlendirmesi ve piyasaya arz sonrası gözetim kayıtları, gizli bedensel zarar ihtimali bulunan ürünlerde yirmi beş yıla kadar sunulabilir olmalıdır; hangi ticari sırrın korunacağı önceden planlanmalıdır.
Üçüncü adım güncellemedir: güvenlik güncellemesini ürün ömrü boyunca taahhüt etmek ve fiilen sağlamak artık bir sorumluluk tedbiridir; ayıp bir güncellemeye bağlandığında “ürün piyasaya arz edildiğinde ayıplı değildi” savunması kapanır. Yenileme yapan şirketler kendi değişiklikleri bakımından üretici gibi sorumlu olur; sigorta programları da psikolojik zarar, veri kaybı ve yirmi beş yıllık kuyruk açısından gözden geçirilmelidir.
Türkiye ayağında ise tablo hareketsizdir. Ürün sorumluluğu hâlâ Ayıplı Malın Neden Olduğu Zararlardan Sorumluluk Hakkında Yönetmelik (RG 13.06.2003/25137) ile 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a dayanır. Bugün yürürlükten kaldırılan 85/374/AET esas alınarak hazırlanan bu yönetmelik, üç yıl ve on yıl yapısını korur; yazılım, yapay zekâ, veri kaybı veya delil açıklaması bakımından hüküm içermez. Böylece 09.12.2026’dan itibaren bir ayrışma doğar.
Son olarak asıl belirsizlik, direktifin kendisi değil aktarımıdır. Üye devletler delil açıklaması usulünde ve belirli ürün türleri bakımından sorumluluğu genişletme tercihinde farklılaşabilir; (Temmuz 2026 itibarıyla) değişiklik öngören bir öneri yoktur. İhracatın yoğunlaştığı pazarların ulusal aktarım metinleri ayrı ayrı izlenmelidir.
İlgili içerik
Ayıp karinesini tetikleyen “zorunlu ürün güvenliği gereklilikleri” için GPSR kaydımıza, yapay zekâ sistemlerinin ürün olarak konumu için AB Yapay Zekâ Tüzüğü kaydımıza bakabilirsiniz. Uygulama tarafında Yapay Zekâ odağımız, çevrim içi satış zincirinde sorumluluğun dağılımı için ise Uluslararası E-Ticaret odağımız yol göstericidir.
Yürürlük & değişiklik geçmişi
- 09.12.2026
Aktarım son tarihi
Üye devletler direktifi iç hukuka aktarır; 85/374/AET yürürlükten kalkar ve yeni rejim bu tarihten sonra piyasaya arz edilen ürünlere uygulanır.
- 06.10.2025
Yapay zekâ sorumluluk önerisi geri çekildi
Geri çekme bildirimi AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı; Komisyon kararı 16.07.2025 tarihlidir. AB’de yapay zekâya özgü bir sorumluluk rejimi bulunmamaktadır.
- 08.12.2024
Direktif yürürlüğe girdi
18.11.2024’te AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanan metin yürürlüğe girdi ve aktarım süreci başladı.
- 23.10.2024
Direktif kabul edildi
85/374/AET sayılı Konsey Direktifini yürürlükten kaldıran yeni metin kabul edildi.
Resmî Kaynaklar
Direktif metni · EUR-Lex eur-lex.europa.euYapay zekâ sorumluluk dosyası · Avrupa Parlamentosu europarl.europa.euGPSR kaydı · Mevzuat Radarı Köksal
